Nowoszów (niem. Neuhaus) to wieś położona nad rzeką Czerna Wielka w głębi Puszczy Zgorzeleckiej. Historia tej miejscowości sięga drugiej połowy XIV wieku. Wtedy to, książę świdnicko-jaworski Bolko II Mały (wnuk Władysława Łokietka) założył tutaj dwie kuźnice żelaza oraz dwór obronny. Wybór miejsca oczywiście nie był przypadkowy; trasa prowadząca przez przeprawę na Czernej Wielkiej łączyła bezpośrednio Dolny Śląsk z Dolnymi Łużycami z pominięciem szlaku Via Regia. Pomysł nowej trasy kupcy powitali za pewne z radością, za to bardzo nie spodobał się on mieszczanom zgorzeleckim, którzy obawiali się, że konkurencyjny szlak handlowy może wpłynąć negatywnie na dotychczasową pozycję miasta. Nic więc dziwnego, że mieszczanie zgorzeleccy wypatrywali tylko okazji aby pozbyć się zagrażającej im konkurencji. Moment ten nadarzył się w 1368 r., kiedy to Bolko Mały zmarł. Dzięki intrydze i podstępowi, zgorzelczanom udało się zorganizować wyprawę wojenną w wyniku której zarówno zamek (dwór) jak i kuźnice zostały zniszczone. Wydarzenia te były powodem wielkiego politycznego skandalu. Głos w tej sprawie zabrał także król Polski, Kazimierz Wielki. Miejscowość została odbudowana, jednak nie miała wiele szczęścia – była jeszcze kilkukrotnie niszczona i palona a z czasem zaczęła powoli tracić na znaczeniu. Ostatni raz na kartach wielkiej historii Nowoszów pojawił się na początku kwietnia 1945 roku, kiedy na kilka dni zajął tu kwatery  sztab II Armii Wojska Polskiego. Po zakończeniu II wojny światowej, wieś została wyludniona i popadła w zapomnienie.

Historia Nowoszowa stała się inspiracją do powstania projektu naukowego:

„Novo castro prope Tschirnen”. Uroczysko Nowoszów w Borach Dolnośląskich

 

        Głównym celem badań jest odnalezienie i rozpoznanie zanikłego kompleksu osadniczego – zamku (dworu obronnego?) i kuźnic żelaza lokowanych około roku 1366 przez księcia Bolka II z linii Piastów świdnicko-jaworskich, w najstarszych dokumentach figurujących pod nazwą Novo castro prope Tschirnen. Prace, które rozpoczęły się na przełomie marca i kwietnia 2017 r., mają charakter nieinwazyjny i polegają przede wszystkim na prospekcji terenowej z wykorzystaniem odpowiedniej aparatury, analizie danych skaningu laserowego oraz wykonaniu przestrzennego modelu terenu. Podczas realizacji projektu nasza Fundacja współpracuje ze specjalistami z Katedry Antropologii Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu oraz Katedry Archeologii Uniwersytetu Zachodnioczeskiego w Pilźnie.

Nasze prace są możliwe dzięki wsparciu Lasów Państwowych (w szczególności Nadleśnictwa Ruszów oraz Świętoszów) oraz dofinansowaniu ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Do pobrania